home               historie                (ver)bouw               gebruik                kerklaan                uit de oude doos                contact  

 

De rijke historie van Kerklaan 5

Op 17 oktober 1957 openen Bram en Janny van der Velde hun winkel in borstelwaren, huishoudelijke en luxe artikelen onder de naam Borstel- en kwastenhandel De Witte Heide, enkele jaren later wordt de naam Geschenkenhuis De Witte Heide. De winkel sluit op 31 januari 1983. Het pand heeft een rijke historie achter de rug met diverse eigenaren en huurders. Het is vele malen verbouwd, uitgebreid en aangepast, maar de stevige fabrieksmuren staan er nog. In 2021 zal deze, dan 100-jarige, er nog steeds zijn. Overvleugeld door de naaste nieuwbouw hoopt het nog veel jaren vol te kunnen houden, robuust en stevig.


Bouw

Uit kaartmateriaal is op te maken dat het perceel Kerklaan 5 (tot 1938 wijk- en straataanduiding Ab 41) is afgesplitst van nummer 3 (tot 1938 Ab 42).
 
Op een luchtfoto uit 1921 is te zien dat de kerktoren van de Immanuelkerk en het fabriekspand - een pijpenlade van ca. 4 meter breed en ca. 26 meter lang - op het perceel Kerklaan 5 gelijktijdig in aanbouw zijn. Wie de eigenaar is van de grond en wie de opdracht geeft voor de bouw is (nog) niet bekend.

ELVA

De heer Jacobus Buskop, getrouwd met mevrouw Elisabeth Tofield begint in 1921 een puddingfabriek in het pand Kerklaan 5. Hij huurt het pand, we weten niet wie de eigenaar is. De bedrijfsnaam is ELVA, NV Nederlandse fabriek van voedingsproducten (Een Lekker Veluws Artikel, in de volksmond werd het Ermelose Luitjes Vreten Alles).
 
Buskop koopt het pand op 14 oktober 1935, dat blijkt uit een eigendomsbewijs. Op dat moment huurt de ATO al (een deel van) het pand voor de distributie van pakjes. Misschien vervoeren ze ook pakjes puddingpoeder naar winkels. Blijkbaar gaan de zaken toch anders dan Buskop heeft gedacht, want ELVA staat in het handelsregister Harderwijk ingeschreven van 1921 tot 1936.

 

ATO

Daarna wordt het pand van 9 april 1935 tot 1 april 1943 verhuurd als distributieruimte aan de ATO. Beheerder is J. Buskop en later J. Boer. De NV Algemeene Transport Onderneming (ATO), opgericht in 1927, is als pakjesvervoerdienst een dochteronderneming van de Nederlandse Spoorwegen. De ATO moet Van Gend & Loos beconcurreren. In 1928 nemen de Ned. Spoorwegen Van Gend & Loos volledig over en maken dit bedrijf onderdeel van de ATO.

Op 31 maart 1942 koopt de heer Leendert Verhulst, koopman, wonende Stationsstraat 35 Ermelo het pand van de heer Buskop voor vierduizend gulden. De N.V. Exploitatie Onderneming Van Gend & Loos te Utrecht huurt het op dat moment voor 200 gulden per jaar.


 De chauffeur die bij het autootje staat, is Willem van Beek, die toen in dienst was van de ATO

Gaarkeuken

Van juni 1944 tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog is er een gaarkeuken gevestigd. Evacuees vanuit Arnhem, Ede en Oosterbeek zijn ondergebracht bij gezinnen in Ermelo. Om al die extra monden te kunnen voeden verleent de gemeente toestemming om een gaarkeuken te vestigen en betaalt ze de kosten. Voor het koken zijn drie grote wasketels nodig. Die worden opgehaald bij eendenboeren in Tonsel. Op het menu staat voornamelijk stamppot van bieten, kool, aardappelen en wortelen. Het eten wordt uitgedeeld door Wouter Gerards en Maarten Hugo.

Mevrouw Dijkema, later wonend aan de Kerklaan, kan zich uit de oorlog herinneren dat in die gaarkeuken gratis Fino-soep van de Fino-fabriek aan de Verkeersweg in Harderwijk wordt verstrekt.

Rally vulpen

In tegenwoordigheid van veel prominenten verricht burgemeester Martens van Ermelo op maandagmorgen 2 mei 1949 met het doorknippen van een lintje de officiële opening van de eerste Nederlandse vulpenfabriek ‘Rally’. Daarna is het tijd voor een glas champagne en een fijne sigaar, en een rondgang door het bedrijf. Het Schilder’s nieuws- en advertentieblad doet in de krant van 6 mei 1949 daarover verslag.

 

Barend Aarts, die eerder als chauffeur in dienst van Veldwijk was, is nu commissaris van de NV Ned. Vulpenhouderfabriek ‘Rally’. Hij heeft vanaf oktober 1945 achter de schermen gewerkt aan de benodigde vergunningen. In juni 1948 krijgt het fabriekje al een telefoonaansluiting. De heer Hartog is de directeur.

 

   
Het is nu haast niet meer voor te stellen, maar de krant meldt dat er 15.000 tot 20.000 pennen per maand worden gemaakt in het fabriekje aan de Kerklaan. Onder Franse leiding worden met gebruik van geïmporteerde grondstoffen de pennen vervaardigd door meisjes, die speciaal hiertoe worden opgeleid.

Een speurtocht op internet leert dat er in die tijd Rally vulpennen te koop waren bij P. Paulus jr, Horsterweg 194. De pen komt ook veel voor in de krantenrubriek ‘gevonden en verloren voorwerpen’ tot 1959. Daarna niet meer.

 

Aankoop

Bram van der Velde was in 1949 al met een borstel- en kwastenhandel begonnen in Ermelo aan de Horsterweg 129 onder de naam 'Borstel- en kwastenhandel De Witte Heide'. Het Ministerie van Economische Zaken verleende op 6 september 1949 een vergunning tot het vestigen van een inrichting, bestemd of mede bestemd voor de uitoefening van een borstel- en kwastenmakerij annex kleinhandel in borstel en kwasten. Van der Velde ging in de periode 1955-1958 samen met chauffeur Wim Kok en later Dik van Losenoord met een auto vol borstelwaren bedrijven langs en ‘de boer’ op. Hiervoor was in 1955 een Opel Blitz gekocht bij de firma Heersmink in Harderwijk.

Na enkele jaren van leegstand (1953 - 1956) koopt op 19 november 1956 Bram van der Velde het fabriekspand Kerklaan 5 met erf en grond, groot 5.20 aren van mevrouw Cornelia Antonia Blanken, weduwe van de heer Leendert Verhulst, hij overleed op 27 juli 1956 in Ermelo.

Onderwijstentoonstelling

In februari 1957 zijn nog niet alle plannen voor de verbouw rond en het pand staat nog leeg. Maar van 15 tot en met 26 februari stelt Bram deze leegstaande ruimte ter beschikking voor een onderwijstentoonstelling die gewijd is aan de machinebouw. Wethouder van onderwijs de heer W.F.H. van der Wart opent deze. Leerlingen van de hoogste klassen kunnen onder leiding van een onderwijzer een expositie bekijken waarin het werk in de machinefabrieken in beeld is gebracht. Verschillende machines zijn ook in het klein aanwezig. Aldus het Schilder's nieuws- en advertentieblad van 15 februari 1957.

Bouw en verbouw

Het pand aan de Kerklaan 5 ondergaat na aankoop een grondige verbouwing en uitbreiding tot een woon-winkelpand, op 11 juli 1957 is hiervoor de bouwvergunning afgegeven. 


Door de jaren heen volgen diverse uitbreidingen en verbouwingen:

Op 1 augustus 1957:  de bouwvergunning voor het bouwen van een garage.

Op 10 augustus 1961de vergunning voor de bouw van een magazijn achter de winkel.

Op 9 juni 1966:  de vergunning voor het uitbreiden van een pakhuis, tevens uitbreiding van het winkeloppervlak. Op 3 november 1966 is de heropening van de winkel.

Op 16 december 1968 indienen plan voor het wijzigen van de voorzijde van het winkelpand. De vergunning hiervoor is op 9 januari 1969 afgegeven, waarna Aannemersbedrijf W. Kamphorst aan de slag gaat. Ook het interieur van de winkel wordt gewijzigd. De heropening volgt op vrijdag 11 april 1969.

In 1977:   een uitbreiding van het woongedeelte boven het achterdeel van de winkel.
In 1977 wordt ook het 20-jarig bestaan van De Witte Heide aan de Kerklaan gevierd.
 

Op 1 november 1982 start de opheffingsuitverkoop, waarna op 31 januari 1983 de winkel De Witte Heide haar deuren definitief sluit. De bovenverdieping blijft een woning.


Diverse huurders

Na de winkelsluiting wordt het winkelpand verhuurd aan verschillende ondernemers:

Op 14 oktober 1983:  opening Videocentrum Ermelo van mevrouw J.C.D. van der Graaf in het voorste deel van het winkelgedeelte, Kerklaan 5a. Het achterdeel, Kerklaan 5b wordt in gebruik genomen door Antiekhandel Klaas en Riet van Koerten. Later huren zij voor hun antiekhandel het gehele pand.
 

Op 4 juli 1988:  na een brand op Kerklaan 15, waar de Dierenshop van de fa. Huisman is gevestigd, verhuist de Dierenshop naar Kerklaan 5a
.

In 1993:  ingebruikname door tweewielerbedrijf Leo Steijn. Door het toenemende assortiment nieuwe en tweedehands fietsen en een noodzakelijke uitbreiding van de werkplaats verhuist het tweewielerbedrijf later naar de Putterweg 15.

Zaterdag 30 maart 1996:  opening Kreashop van Clasien en Henny Schoonheim, vanuit de Stationsstraat. De Kreashop ontwikkelt zich enorm, naast de verkoop van een groot assortiment materialen worden er ook cursussen en workshops gegeven. Tevens heeft Riet Steijn in de eerste jaren in een deel van het pand haar brei- en naaiatelier.

Zaterdag 29 november 2008:  opent ElectroCentrum De Smalle Beurs van Jan van Valkenburg.

 

Wederom verbouwing

Op 1 november 2010 komt het pand leeg. Er volgt wederom een verbouwing, waarbij de geschiedenis hier en daar zichtbaar blijft met enkele fabrieksramen en muren. De naam blijft De Witte Heide.
 
Op 5 mei 2012 opent Bea Westerhoff in het voorste winkelgedeelte de hobbywinkel ‘CreabyBea’, gespecialiseerd in sieraden en benodigdheden om zelf sieraden te maken. Maar ook kan men terecht voor hobbystofjes, lintjes, 3D- en scrapartikelen. Verder biedt zij leuke en originele doe-het-zelf pakketjes voor kinderverjaardagen aan. Na een aantal jaar is de ruimte aan de Kerklaan te klein. ‘CreabyBea’ verhuist en opent op 23 mei 2015 een nieuwe winkel aan de Stationsstraat, waar het winkeloppervlak ruim is verdubbeld.

Het pand krijgt in 2012 in het achterste gedeelte een nieuwe ingang naar de multifunctionele ruimtes, die de historische namen ELVA, ATO en Animo dragen. Bij de verbouw en inrichting is zoveel als mogelijk rekening gehouden met milieuvriendelijke oplossingen. Zestien zonnecollectoren zorgen voor alternatieve energie en de WTW-installatie biedt energiezuinige ventilatie. In het nieuwe logo van De Witte Heide is een fabrieksraam afgebeeld, waarvan er nog enkele in het pand zichtbaar zijn. De schuine lijn is een verwijzing naar de vroegere uitstalkasten van de winkel, die nog steeds aanwezig zijn.
 
Stichting Natuur- en MilieuPlatform Ermelo is een vaste gebruiker van het multifunctionele gedeelte en benut hun deel - zaal ELVA - als presentatie-, cursus- en vergaderruimte en als uitvalsbasis voor de excursies en buitenactiviteiten. Het geheel wordt op 8 september 2012 feestelijk geopend.
Als laatste is eind 2017 het winkelgedeelte bij zaal ELVA gevoegd.
 

 meer afbeeldingen uit de historie van Kerklaan 5